ڕوبێلا هەوکردنێکی ڤایرۆسی سووکە، پاش ٢ تا ٣ حەفتە لە تووشبوون نیشانەکانی دەردەکەوێت و دوای سێ تا حەفت ڕۆژ دادەکوژێت؛ هەر بۆیە زۆر کەس درک بەوە ناکەن کە تووشی بوون، بەڵام لە کاتی دووگیانیدا مەترسیدارە و دەتوانێت ببێتە هۆی لەبارچوون یان نەخۆشیی زگماکیی ڕوبێلا لە کۆرپەدا (CRS). ئەم نەخۆشییە لە هەموو تەمەنەکان و ڕەگەزەکاندا دەبینرێت، بەڵام لە منداڵانی ٥ بۆ ٧ ساڵدا زیاتر دەبینرێت. پەڵەی پەمەیی بە زۆری لە دەموچاوەوە دەست پێدەکات و بە ناو جەستەدا بڵاو دەبێتەوە، بڕێجار نیشانەکانی هەڵامەت و ئازاری جومگەکانیشی لەگەڵدایە. ڤاکسینی MMR کە سوورێژە و ڕوبێلا و مێکوتە دەگرێتەوە، کاریگەرییەکی زۆری لە ڕێگریکردنی ئەم نەخۆشییە هەیە. دوای چاکبوونەوە لە ڕوبێلا بەرگریی سروشتی لە لەشدا دروست دەبێت و نەخۆش جارێکی تر نایگرێتەوە. ڕوبێلا چون نەخۆشییەکی ڤایرۆسییە هیچ چارەسەرێک بێجگە لە کۆنتڕۆڵکردنی نیشانەکانی نییە؛ بۆیە خۆپاراستن و کوتان زۆر گرینگە. ڕوبێلا لە ڕێگەی دڵۆپەکانی هەناسەوە بڵاو دەبێتەوە. وشەی rubella بە واتای “سووریی کەم” دێت و ئاماژەیە بۆ پەڵەی سوور.
میژووی ڕوبێلا
ڕوبێلا لە سەرەتای سەدەی ١٨ وەک نەخۆشییەکی جیاواز لە سوورێژە و سیل ناسرا. سەرتا بە ناوی ڕۆتێلن (Rötheln) لە ئەڵمانیا و سوورێژەی ئەڵمانی (German measles) لە ئینگلتەرا ناسرا. دواتر بە ناوی ڕوبێلا (Rubella) کە لە وشەیەکی لاتینی واتە “سوورێکی کەم” وەرگیراوە، تۆمار کرا. لە ساڵی ١٨٨١ وەک نەخۆشییەکی سەربەخۆ ناسێنرا و توێژەران بۆیان دەرکەوت هۆکارەکەی ڤایرۆسێکە.
لە دەیەکانی دواتردا هەوڵی گرینگ درا: جیاکردنەوەی ڤایرۆسەکە لە شانەکانی مرۆڤ (١٩٦٢)، هێنانەکایەی ڤاکسینی ڕوبێلا لە ساڵی ١٩٦٩، پاشان ڤاکسینی تێکەڵاوی MMR (سوورێژە، مێکوتە و ڕوبێلا) لە سەرەتای حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا. لە نێوان ساڵانی ١٩٦٢ بۆ ١٩٦٥، بڵاوبوونەوەی سەختی نەخۆشییەکە لە ئەورووپا و ئەمریکا ڕووی دا و لێکەوتەی جددی بۆ کۆرپەڵە هەبوو و چەند هەزار ژنی دووگیان تووشی نەخۆشیی CRS بوون. لەگەڵ کوتانی بەربڵاو، بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسەکە بە خێرایی کۆ کرایەوە. ئەم مێژووە گرینگیی کوتان و ڕێوشوێنی تەندروستیی گشتی بۆ ڕێگریکردن لە کەموکوڕیی زگماکی و پاراستنی تەندروستیی کۆمەڵگا نیشان دەدات.
چارەسەر و چاودێری
هیچ چارەسەرێکی تایبەت بۆ ڕوبێلا نییە؛ نەخۆشییەکە بە چاودێری، پشتیوانی و بەڕێوەبردنی نیشانەکانەوە باشتر دەبێت. ڕێوشوێنە سەرەکییەکان بریتین لە:
- پشووی گونجاو و خواردنی شلەمەنیی زۆر.
- بەکارهێنانی دەرمانی ئازارشکێن وەک ئەسیتامینۆفین بۆ کەمکردنەوەی تا و ئازار.
- بەکارنەهێنانی دەرمانی دژە ڤایرۆس، مەگەر بەدەگمەن و بەپێی ئامۆژگاریی پزیشک.
- چاودێریی تایبەت لە کاتی دووگیانیدا: لە ئەگەری تووشبوون لە کاتی دووگیانیدا، تیمی پزیشکیی منداڵبوون-ژنان مەترسییەکانی CRS بۆ کۆرپەڵە هەڵدەسەنگێنن و لەوانەیە پێویست بە پشکنینی سۆنەر و ڕاوێژی پسپۆڕ هەبێت.
- کەمکردنەوەی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسەکە: بەکارهێنانی داپۆشەری گونجاو وەک دەمامک و ڕاگرتنی پاکوخاوێنیی تاکەکەسی
- ۰۴/۱۰/۰۱